تبلیغات
مقاله های آموزشی - حق برخورداری از تامین اجتماعی برابر درقوانین موضوعه ایران

 

برخورداری ازتامین اجتماعی وداشتن رفاه مطلوب در زندگی و بهره مندی از امكانات بهداشتی و درمانی به هنگام بیماری وهمچنین احساس امنیت در برابرتهدیدهای مختلف، یكی از خواسته‌های اساسی انسان‌ها محسوب می‌گردد ودولت‌ها نیز عموماً سعی می‌نمایند در تامین این خواسته مهم تلاش نمایند.

در اصل بیست ونهم قانون اساسی پیش بینی شده است: «برخورداری ازتامین اجتماعی ازنظر بازنشستگی،بیكاری،پیری، از كار افتادگی،بی سرپرستی، در راه ماندگی،حوادث و سوانح و نیاز به خدمات بهداشتی و درمانی ومراقبت پزشكی به صورت بیمه وغیره حقی است همگانی.» درنتیجه دولت مكلف گردیده است «طبق قوانین از محل درآمدهای عمومی و درآمدهای حاصل ازمشاركت مردم،خدمات و حمایت‌های مالی فوق را برای یك یك افراد كشور، تامین كند».

براساس آنچه در این اصل آمده است، منظور از نظام تامین اجتماعی درجمهوری اسلامی ایران «نظام جامعی است كه جامعه و آحاد مردم را در برابر رویدادهای قابل انتظار و یا پیش بینی نشده اجتماعی، اقتصادی و طبیعی (مانند بیكاری، ازكار افتادگی، بازنشستگی، بیماری،  فوت، بی سرپرستی، فقر، كاهش یا قطع درآمد، سالمندی و ناتوانی‌های جسمی وذهنی و آسیب‌های اجتماعی) موردحمایت و پوشش قرار می‌دهد.»( طغرانگار، حقوق سیاسی- اجتماعی زنان قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ،تهران،مركز اسناد انقلاب اسلامی،چاپ اول،1383،ص 176).

بند 9 اصل سوم قانون اساسی ضمن تصریح بر رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امكانات عادلانه برای همه، در بند 12 بر پی‌ریزی اقتصاد صحیح و عادلانه بر طبق ضوابط اسلامی جهت ایجاد رفاه و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محرومیت در زمینه‌های تغذیه، مسكن، كار و بهداشت و تعمیم بیمه تاكید می‌نماید.

اصل بیست ویكم قانون اساسی نیز دولت را موظف به آن‌جام اموری جهت تضمین رعایت حقوق زن می‌كند كه ازآن جمله است:«4- ایجاد بیمه خاص بیوگان و زنان سالخورده و بی سرپرست». همچنین ماده «108» منشور حقوق ومسئولیت‌های زنان درنظام جمهوری اسلامی ایران برحق برخورداری از تامین اجتماعی زنان اشاره می‌نماید.

قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ضمن تصریح بر گسترش حمایت‌های اجتماعی و تهیه  و تدوین طرح جامع توانمندسازی زنان خود سرپرست و سرپرست خانوار، بر افزایش مستمری ماهیانه زنان سرپرست خانواده تحت پوشش دستگاه‌های حمایتی برمبنای چهل درصد حداقل حقوق ودستمزد در سال اول برنامه تاكید می‌نماید.

ماده «54» قانون تأمین اجتماعی مصوب 1354 و 1358 تصریح می‌كند:

بیمه شدگان و افراد خانواده آنها از زمانی كه مشمول مقررات این قانون قرار می‌گیرند درصورت مصدوم شدن بر اثر حوادث یا ابتلا به بیماری می‌توانند از خدمات پزشكی استفاده نمایند. خدمات پزشكی شامل كلیة اقدامات درمانی سرپایی، بیمارستانی، تحویل داروهای لازم وآن‌جام آزمایشات تشخیص طبی می‌باشد.

این مادة قانونی عام است و به ظاهر افراد خانواده بیمه شدگان اعم از زن یا مرد مشمول مقررات مندرج در آن قرارمی‌گیرند. اما مفاد مادة 58 همان قانون، تعادل و تساوی موجود در ماده 54 را به زیان افراد خانواده زنان شاغل در هم می‌ریزد:

«افراد خانواده بیمه شده كه از كمك‌های مقرر در ماده 54 این قانون استفاده می‌كنند عبارتند از :

1- همسربیمه شده

2- شوهر بیمه شده درصورتی كه معاش او توسط بیمه شدة‌ زن تأمین می‌شود و سن او از شصت سال متجاوزباشد یا طبق نظر كمیسیون پزشكی موضوع مادة 91 این قانون([1]) از كار افتاده شناخته شود.

3- فرزندان بیمه شده كه دارای یكی از شرایط زیرباشند:

الف كمتر از هیجده سال تمام داشته باشند و در مورد فرزندان اناث به شرط نداشتن شوهر تا بیست سالگی و یا منحصراً طبق گواهی یكی ازمؤسسات رسمی آموزشی به تحصیل اشتغال داشته باشند.

ب در اثربیماری یا نقص عضو طبق گواهی سازمان تأمین خدمات درمانی، قادر به كار نباشند.

4- پدر و مادر تحت تكفل بیمه شده مشروط بر این كه سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه وپنج سال متجاوز باشد و یا اینكه به تشخیص كمیسیون‌های پزشكی موضوع مادة 91 از كار افتاده باشند و در هر حال از سازمان مستمری دریافت ننمایند.

بدین ترتیب قانونگذار در بند2 ماده فوق شوهر بیمه شده زن را درصورتی مشمول استفاده از كمك‌های مقرر در ماده 54 قرارداده است كه معاش او توسط بیمه شده زن تأمین شده و سن اوبالای 60 سال باشد یا از كار افتاده شناخته شده باشد. این شرط وقید در مورد بیمه شده مردملاحظه نمی‌شود؛ زیرا طبق ساختار حقوقی ایران كه در قانون مدنی تجسم یافته است، همیشه این شوهر است كه افراد خانواده را تحت تكفل دارد و ملزم به تأمین نفقه و هزینه‌های آنها می‌باشد. زن در مواردی كه سرپرست خانواده می‌شود و برخلاف اصل مندرج در قانون مدنی،افراد خانواده را زیر حمایت مالی خود می‌گیرد، چنانچه بتواند موضوع را ثابت كند و شرایط مادة 58 قانون تأمین اجتماعی تحقق یابد، می‌تواند كمك‌های حمایتی مندرج درمادة 54را برای افراد خانواده خود مطالبه كند،در غیر این صورت از آن محروم می‌شود. بدین ترتیب اصل تساوی در استفاده از كمك‌های قانونی مندرج در ماده 54 به لحاظ مفاد مادة 58 خنثی می‌شود.

شرط مشابهی برای استفاده شوهر از مستمری از كارافتادگی بیمه شدة زن در نظر گرفته شده است كه طبق تبصرة «1» مادة «72» قانون تأمین اجتماعی «شوهر یا فرزند یا مادر با شرایط زیر تحت تكفل بیمه شده محسوب می‌شوند : 1- سن شوهر از 60 سال متجاوز باشد و یا به تشخیص كمیسیون‌های پزشكی موضوع مادة «91» این قانون، از كارافتادگی كلی بوده و در هر دو حالت به حكم این قانون، مستمری دریافت ننماید و معاش او توسط زن تأمین شود..» شرط مشابهی برای استفادة شوهر بیمه شدة زن از انواع مستمری‌ها مانند مستمری‌ مرگ در نظر گرفته شده است كه بند «1» ماده «82»  قانون تأمین اجتماعی برآن دلالت دارد. فرزندان بیمه شدة زن نیز در صورتی ازمستمری مرگ مادر خود بهره مند می‌شوند كه وفق مفاد بند 2 همان ماده، پدر آنها در قید حیات نبوده ویا واجد شرایط مذكور در بند 1 همین ماده باشد و از مستمری دیگری استفاده نكند.

قانون الحاق یك تبصره به مادة «81»  قانون تأمین اجتماعی مصوب21/6/74 تا حدودی از همسر دائم بیمه شده رفع تبعیض نموده است و ضمن آن اجازه داده شده
« همسران بیمه شدگان متوفی كه شوهر اختیار نموده اند ( عقد دائم) در صورت فوت شوهر دوم، توسط تأمین اجتماعی مجدداً‌به آنها مستمری پرداخت خواهدشد».

به طور كلی در مفاد تمام قوانین استخدامی كشور، استفاده افراد خانواده زن شاغل از مزایای متعلقه قانونی، مشروط و مقید است و در مواردی خاص وراث قانونی زن شاغل می‌توانند از مزایای ناشی از فوت او استفاده كنند. طبق مادة 86 قانون استخدام كشوری شوهر در صورتی در رده وراث قرار می‌گیرد كه علیل و از كار افتاده و تحت كفالت همسر متوفی خود بوده باشد.

همچنین برای استفاده كمك هزینه عائله‌مندی، همواره مستخدمین زن شاغل و بازنشسته و وظیفه بگیر كه همسر آنها معلول و قادر به آن‌جام كار نبوده و تحت تكفل عیال خود باشند، از كمك عائله مندی استفاده خواهند نمود و چنانچه این شرط اثبات نشود، استفاده افراد تحت تكفل زن شاغل از مزایا ممكن نیست. و این تبعیض مهم و مؤثری است كه درقوانین استخدامی ایران وجود دارد و به خصوص در قانون بودجه1364 به آن اشاره شده است.( كار، رفع تبعیض اززنان ، صص 283-281).

همچنین استفاده مستقیم از برنامه های تأمین اجتماعی با موانع خاصی در روستاهای كشور مواجه است، زیرا «نظام تولید كشاورزی در اكثرمناطق روستایی كشور براساس مشاركت افراد خانواده است. در چنین نظامی كلیة افراد فعال هستند و زنان غالباً در چار چوب فعالیت‌های خانوادگی كار می‌كنند و ارزش كار آنها به عنوان درآمد منظور نمی‌شود. كار زنان در چنین شرایطی از استقلال برخوردار نیست و بیشتر جنبه تبعی از كار همسر و كمك به او و خانواده را دارد».

در خصوص بیمه زنان خانه دار چنانچه ملاحظه می‌شود نه تنها خانه داری شغل محسوب نمی شود وزنان خانه دار به ازای آن‌جام دادن كارهای خانه، حقوق دریافت نمی‌كنند، بلكه مساله تامین اجتماعی و فكر كردن به آینده و سال‌های پیری برای بسیاری از این زنان نگران كننده و اضطراب آور است.

بدیهی است برخی از زنان خانه دار به واسطه شغل همسرانشان تحت پوشش بیمه های درمانی قرار دارند و حتی بعد از فوت آنها می‌توانند مستمری بازنشستگی همسران خودرا دریافت كنند، اما این تعداد درصد كمی از كل زنان خانه دار را شامل می‌شود. از سوی دیگر به موجب مواد قانون مدنی، هر چند زن مالك مهریه‌ای است كه در سند ازدواج، نوع ومیزان آن تعیین شده است، اما از آن‌جا كه حق مطلق طلاق به شرح ماده «1133» قانون مدنی با شوهر است، مهریه زنان خانه دار امنیت اقتصادی لازم را ایجاد نمی كند، زیرا هرگاه زن آن را مطالبه كند،بی آنكه متقاضی طلاق باشد در بسیاری از موارد شوهر از خود واكنش منفی نشان می‌دهد و همین اقدام ممكن است در نهایت به طلاق بیآن‌جامد. لذا نفقه و مهریه به عنوان دوعامل پوشش تامین اجتماعی به طریق سنتی،خصوصاً در زندگی شهری، كارآیی خود را از دست داده است. با توجه به موارد مذكور، لزوم حمایت بیمه‌های تامین اجتماعی در مورد زنان خانه‌دارآشكارمی گردد.([2])

 



[1] - طبق مادة «91» قانون تأمین اجتماعی: « برای تعیین میزان از كار افتادگی جسمی وروحی بیمه شدگان و افراد خانواده آنها كمیسیون‌های بدوی و تجدید نظرپزشكی تشكیل خواهد شد..»

[2] - طرح بیمه زنان خانه دار در سال81 توسط مركز مشاركت زنان ارائه شد، مجلس شورای اسلامی نظر مثبت خود را برای اجرای آزمایشی این طرح اعلام كرد و اجرای آن را بر عهده سازمان بهزیستی گذاشت.


دانلود مقاله و پایان نامه
نوشته شده در دوشنبه 12 شهریور 1397 ساعت 07:21 ب.ظ توسط : آموزش یار | دسته :
  • [ نظرات ]